Кез –келген материалдық нүктенің қозғалысын анықтау үшін, басқа бір дене таңдап алып осы денеге қатысты, қарастырып отырған нүктенің қозғалысын сипаттау керек. Осындай денемен байланысқан тік бұрышты координаттар жүйесімен есептеу үшін керекті сағаттан тұратын жүйені санақ жүйесі деп атайды.

Классикалық механикада қозғалыс заңдарын  қарастырған кезде мынадай үш постулатты негізге алады:

1)      Механикадағы қозғалысты сипаттайтын кез келген физикалық шамаларды бір уақыт мезетінде өлшеуге болады. Басқаша айтқанда өлшеуіш приборлардың өлшенетін физикалық шамаға тигізетін әсерін ескермеуге болады.

2)      Белгілі бір механикалық процестің өтетін уақыты кез келген қозғалыстағы санақ жүйелерінде бірдей болады, яғни  t-t1= t2– t1  мұндағы (t-t1), (t-t1) екі санақ жүйесіне қатысты процестің өту уақыты.

3)      Кез келген қозғалыстағы санақ жүйелерінде механикалық денелердің ара қашықтығы бірдей болады.

Бұдан кез келген екі нүктенің ара қашықтығы кез келген санақ жүйесінде қатысты өзгермейтіндігін көреміз:

(dr)2=(dx)2+(dy)2+(dz)2= const.

Осы постулаттардың үшеуі де тек класиикалық механикада орындалады.

(Қ.Қ.Қайырбаев Теориялық физику курсы  5 бет)

 

Физикалық дененің кеңістіктегі орнын басқа бір кез келген кез келген қозғалмайтын денеге немесе денелер жүйесіне қатысты ғана анықтауға болады.Сол қозғалмайтын денеге (денелер жүйесіне) қатысты дененің қозғалысы зерттелетін (уақытқа байланысты) жүйені санақ жүйесі деп атайды. Дененің (нүктенің) кеңістіктегі орны  үш координатпен анықталады. Санақ басталатын нүктені координаттар басы деп атайды.  Негізінен тік бұрышты координаттар жүйесі көбірек пайдаланылады.(1 сурет)

 bezimeni-2

 

 

 

 

 

 

 

Материалдық М нүктенің жазықтықтағы орны (декарт координаттар жүйесінде) радиус вектормен немесе осы вектордың х және ү осьтеріндегі проекциялары арқылы анықталады. (2 сурет)

bezimeni-3

 

(Б.С. Арызханов.  Физика 6 бет)

 

%d такие блоггеры, как: