МОЛЕКУЛАЛЫҚ ФИЗИКА БӨЛІМІН ОҚЫТУ ӘДІСТЕМЕСІ

Мақсаты: Газдарда өтетін барлық процестерді молекула-кинетикалық теория тұрғысынан түсіндіру. Идеал газ және газ заңдарын оқыту әдістемесін беру.

Жоспары:

  1. Кіріспе. Молекулалық физика тарауының мазмүны.

II.  Молекула-кинетикалық теория (МКТ) негіздерін оқыту әдістемесі.

1. МКТ-ның негізгі қағидалары. Молекулалардың өлшемдері. Броундық қозғалыс.

2. Идеал газ.

III. Газ заңдарын оқыту әдістемесі.

Газ заңдарын оқьггу әдістемесінің ерекшеліктері.

 

Әдебиеттер:

1.Теория и методика обучения физики в школе / Под ред. С.М. Камеиецкого. М.: Академия, 2000. Ч. 2. С.90-132.

2. МПФ в 8-10 классах ср. школы. Ч. 2. / Под ред. В.П.Орехова, АВ.Усовой. М.: Просвещение (БУФ), 1980. Гл.1-3. С.8-39.

3. Научные основы школьного курса физики / Под ред. С.Я. Шамаша, Э.Е. Эвенчик. М.: Педагогика, 1985. Ч. II. С68-ИО.

4. Бергер Н.М. Изучение тепловых явлений в курсе физики средней школы. М: Просвещение, 1981. Гл.1-4. С.4-57.

5. МПФ в средней школе. Молекулярная физика. Электродинамика / Под ред. С.Я.Шамаша. Пособие для учителей. М.: Просвещение, 1987. Гл.І-ІІІ. С5-46.

6. Свитков Л.П. Термодинамика и молекулярная физика. Факультативный курс. М.: Просвещение, 1986. Гл-ІҮ-Ү, С.82-121.

7. Бағдарламалар. Физика және астрономия . Алматы, 2000. 31-52 бб.

8. Косов Н.Д., Сәметқызы М. Молекулалық физика. 1 және 2 бөлім. Алматы: Рауан, 1997.

 

Студенттердің өзіндік жұмысына тапсырма: 1. Жылу құбылыстарын оқып-үйренудегі “Статистикалық және термодинамикалық әдістер” тақырыбына реферат жазып келу.

2. «МКТ-ның негізгі теңдеуі» тақырыбы бойынша семинар сабағына дайындалып келу.

 

  1. Молекулалық физика тарауының мазмүны

 

«Молекулалық физика» бөлімін оқып-үйренудің үлкен білім аларлық маңызы бар. Оқушылардың негізгі мектептің 7-9 сыныптарда алған бастапқы қарапайым мәліметтері (заттың құрылысы және қасиеттері, жылулық қүбылыстары және т.б.) бағдарлы мектепте бөлімді оқыту кезінде қайталанады және оқушылар үшін жаңа мәліметтермен толықтырылады. Бұл бөлімде қарастырылтан негізгі ұғымдар мен шамалар молекуланың өлшемін, жылдамдығын, массасын өлшеудегі әдістер, заттың мөлшері және мольдік масса, оның өлшем бірлігі, бөлшектің концентрациясы, бөлшектің орташа квадратгық жылдамдығы, бөлшектің орташа кинетикалық энергиясы, термодинамикалық жүйе, жылулық тепе-теңдік, күй параметрлері, қысым, көлем, температура, жұмыс, жылу мөлшері, ішкі энергия. Негізінен жоғарғы сыныптағы молекулалық физика бөлімінде газдардың молекула-кинетикалық теориясының негізгі теңдеуімен, термодинамикамен (жылулық құбылыстарды макроскопиялық деңгейде түсіндіретін) және төменгі сыныптарға қарағанда тереңірек газдардың, сүйықтардың және қатты денелердің қасиеттерімен танысады. Молекулалық физика бөліміндегі қүбылыстар: диффузия, жылу сыйымдылық, тұтқырлық, броундық қозғалыс, жылулық тепе-теңдік, заттың агрегаттық күйлерінің өзгеруі. Механика бөлімінен кейін молекулалық физика бөлімін оқудың өзінде үлкен бір мән жатыр. Өйткені бұл бөлімде оқушылар механикадағы қозғалыстан ерекше қозғалыспен танысады.

Молекулалық физика бөлімін оқытуда мұғалімнің негізгі мақсаты жылулық қозғалыстың механикалық қозғалыстан айырмашылығын түсіндіру кезінде динамика заңдарының қолдану шегін айқындау және де оқушыларды жылулық құбылыстар мен процестерді қарастаратын статистикалық және термодинамикалық әдістермен таныстыру. Бұл екі әдіс бір дененің күйін әр түрлі жолмен түсіндіргендіктен бірін-бірі толықтырады. Осыған байланысты мұғалім температура, ішкі энергия, идеал газ т.б. ұғымдарды термодинамикалық және статистикалық тұрғыдан олардың мазмұнын аша білуі керек. Физиканың қазіргі бағдарламасына сәйкес “Молекулалық физика” тарауын бағдарлы мектепте оқытуға берілген сағат мөлшері 5-кестеде көрсетілген. Кестеде міндетті түрде өткізілетін зертханалық жұмыстар мен көрсетілімдер берілген.

5-кесте

Жалпы білім беретін бағдарлы мектептегі “Молекулалық физика” бөліміндегі тақырыптар, зертханалық жұмыстар және көрсетілімдер

Жаратылыстану-математика

бағдарлы мектеп

Қоғамдық-гуманитарлык

бағдарлы мектеп

Молекула -кинетикалық теория

негіздері (20 сағ)

1. Молекулалардың массасы мен өлшемі.

2. МКТ негізгі кағидалары.МКТ негізінде жатқан теориялар.

3. Газдың қасиеттері.Газдардың техникада қолданылуы.

4. Идеал газ. Идеал газдың қысымы.

5. Температура және оны өлшеу тәсілдері. Абсолюттік нөл. (Максвелл таралуы).

6. Идеал газ күйінің теңдеуі.

7. Газдардағы изопроцестер. (Реал газдар. Ван-дер-Ваальс теңдеуі).

8. Бақылау жұмысы.

9. Булану жоне конденсация.

10. Қаныққан жоне қанықпаған бу.

11. Салыстырмалы ылғалдылық.

12. Сұйықтың беттік қасиетгері.

13. Капиллярлық құбылыстар.

14. Кристалл және аморф денелер.

(Қатты   денелердің   механикалық

қасиеттері).

15.Табиғаттағы кристалдар. Кристалдар

және өмір. (Кристалдарды алу және

қолдану. Сұйық кристалдар).

16.Тестік бақылау жұмысы.

 

Термодннамнка негіздері (6 сағ)

1. Идеал газдың ішкі энергиясы.

2. Темодинамиканың бірінші заңы. Изопроцестерге термодинамиканың бірінші заңын қолдану. (Адиабаттық процесс. Пуассон теңдеуі. Бұлттардың пайда болуы. Жауын-шашындар).

3. Термодинамиканың екінші заңы және оның статикалық мағынасы. Жылулық процестердін қайтымсыздылығы. (Жылу машиналарының құрылысы мен жұмыс істеу әрекеті).

4. Жылу машиналары және табиғатты қорғау.

5. Молекулалық физика бөлімін жалпылап қайталау.

6. Бақылау жұмысы.

Молекула-кинепшкалық теория

негіздері (9 сағ)

1. Молекулалардың массасы мен өлшемі.

2. МКТ негізгі қағидалары. Броундык. қозғалыс.

3. Идеал газ.

4. Газдардың кинетикалық теориясының негізгі теңдеуі.

5. Газ заңдары. Газдардағы изопроцестер.

6. Идеал газ күйінің теңдеуі.

7. Жылу табиғаты. Жылулық тепе-теңдік. Температура жылулық қозғалыстың орташа энергиясының өлшемі ретінде.

8. Термометр түрлері. Термометрді жасаудың тарихы.

9. Бақылау жүмысы.

 

Термодинамика негіздері (6 сағ)

1. Ішкі энергия. Термодинамнкалық процесс.

2. Термодинамңканыц бірінші заңы

3. Термодинамиканың екінші заңы. Табиғаттағы процестердің қайтымсыздығы.

4. Жылу қозғалтқыштары. Жылу машиналары және экология.

5. Тестік бақылау жұмысы.

6. “Молекулалық физика” бөлімін жалпылап қайталау.

Зертханалык     жұмыстар

Изопроцестерді зерделеу.

І.Заттардың меншікті жылу сыйымдылығын өлшеу.

2. Газдың қысымын өлшеу.

3.   Беттік   керілу   коэффициентін анықтау.

1. Металдың жылу сыйымдылығын анықтау.

Көрсетілімдер

1. Денелердің ішкі энергиясының жұмыс істеу және жылу берілу кезіндегі озгеруі.

2. Газ заңдары.

3.Сұйықтардың қайнау температурасының тұрақтылығы.

4. Судың төменгі қысымда қайнауы. Ауаның ылғалдылығын өлшеу.

6. Кристалдар.

7. Сұйықтардың беттік керілу. Сабын көпіршіктері.

8. Кристалл денелердің балқуы және катаюы.

9. Адиабаттық ұлғаю және сығылу кезіндегі ауаның температурасын өлшеу.

10. Карбюраторлық қозғалтқыш моделі.

11. Гигрометр.

2. Броундық қозғалыстың механикалық моделі.

3. Диффузияны бақылау.

4. Судың төменгі қысымда қайнауы.

  1. Молекула-кинетикалық теория (МКТ) негіздерін оқыту әдістемесі

 

  1. Молекула-кинетикалық теорияның негізгі қағидалары. Молекулалардыд өлшемдері. Броуңдық қозғалыс.

 

Оқушылардың 7-9 сыныптағы физика және 8-9 сыныптағы химия курсынан алған білімдерін негізге ала отарып МКТ негіздерін оқытуды заттың құрылысынан бастаған дұрыс. Оқушылар молекула және атомның құрылысы, элементар бөлшектер (протон, нейтрон, электрон және т.б.) жөніндегі алғашқы мағлүматгарына сүйене отырып, затдегеніміз бөлшектерден түратының және ол материяның бір түрі екенін аиықтаймыз. Оқушыларға молекула, атом, ион, атом ядросы, элементар бөлшектер (протон, нейтрон, электрон және т.б.) заттың әр түрлі құрылымдық формасы екенін түсіндіру керек. Өйткені көптеген оқушылар зат дегеніміз тек молекуладан ғана құралады деп есептейді, бірақ бұл қате.

Зат құрылысының МКТ негізі ретінде әрқайсысы тәжірибе жүзінде дәлелденген үш қағида алынады: 1) зат ұсақ бөлшектерден тұрады; 2) бұл бөлшектер бір-бірімен өзара әсерлеседі; 3) бөлшектер үнемі қозғалыста болады.

XIX ғасырдың аяғында көптеген ғалымдар молекула мен атомның нақты бар екеніне күмән келтіреді. Мысалы, Людвиг Оствальд былай дейді: «Атом мен молекула тек кітапхана шаңдарында ғана болады».

Бөлшектердің екі түрін молекула (корпускула) мен атом (элемент) анықтаған алғашқы ғалым М.В.Ломоносов (1711-1765ж.) екенін оқушылардың есіне түсіріп айта кеткен жөн. Оның болжамы бойынша корпускула біртекті және әртекті болып бөлінеді. Және де М.В.Ломоносов жылуды затты құрап тұрған бөлшектердің айнымалы қозғалысы ретінде қарастырады.

МКТ негіздері тақырыбындағы негізгі ұғым молекула ұғымы оны оқушылардың түсінуінің қиындығы сонда бұл бар нәрсе, бірақ оны қарапайым түрде бақылауға болмайды. Сондықтан да мұғалім оқушыларға бар екенін, оны танып білуге болатынын дәлелдеп шығуы тиіс.

Негізінен молекулалардың бар болуының шындығына көз жеткізу үшін олардың өлшемдерін анықтайтын және олардың қозғалыста болатынын дәлелдейтін классикалық тәжірибелерге көбірек көңіл бөліп оқытқан жөн.

1) Молекулалардың өлшемін ең алғаш рет Рэллейдің жасаған тәжірибесіі-іен көруге болады: Мұнда үлкен ыдысқа құйылған зәйтүн майының жайылуын қарастырып молекуланың диаметрі анықталады.

 

см

2) Молекулалардың массасыи француз ғалымы Ж.Пэрреннің (1870 -1943 ж.) жасаған тәжірибесінен анықтауға болады (суда шайыр тамшысы ауадағы молекулар сияқты қозғалыста болады). Перрен 0, 0001 см эмульсия қабатындағы шайыр тамшыларының санын микроскоп арқылы санаған м биіктікте ыдыс түбімен салыстырғанда тамшылар саны екі есеге азайған. Осы заңдылықты ауадағы оттегі молекулаларына қолданып, оттегі молекуласының массасын анықтады.

Мұнда кг шайырдың бір тамшысының массасы. Н = 5 км атмосфераның биіктігі. Шамалардың мәндерінде оттегі молекуласының массасы кг екендігін есептеп тапқан.

Қазіргі кезде молекулаиың массасы өте дәлдікпен анықталған. Мысалы, оттегі молекуласының массасы , сутегі молекуласыньщ массасы кг.

3) Молекуланың жылдамдығын Штерн 1920 жылы анықтаған Молекула 1 секундта 500 метр жер жүреді. Штерн тәжірибесініі: үлгісін “Айналмалы диск” арқылы көрсетуге болады.

4) Зат мөлшері үғымдары енгізіліп, формуласы беріледі.;

және;     – мольдік масса. БХБЖ зат мөлшері мольмен өрнектеледі. Бір моль бұл массасы 0,012 кг көміртегіндегі қанша атом болса, сонша молекуласы немесе атомы бар заттың мөлшері. Кез келген заттың 1 моліндегі атомдар, иондар немесе молекулалар саны бірдей. Бір молдегі атомдар саны NА деп белгілейді және оны итальян ғалымы (XIX ғасыр) құрметіне Авагадро тұрақтысы деп аталады және NАмол -1 тең.

5) Заттың молдік массасы деп бір мольдің мөлшерінде алынған

заттың массасын айтамыз. Ал  – заттың массасы.

Мольдік масса былай анықталады: мұндағы – -заттың салыстармалы массасы. Затгағы молекулалар саны мына формулалармен анықталады

Молекулалардың қозғалыста болатынын Броунның (ағылшын ботанигі) бақылауларын айта отырып түсіндіру керек. Ол кезде Броундық қозғалысқа дұрыс түсініктеме берілмеген еді, тек 80 жылдан кейін А.Эйнштейн (1905 ж.) және М. Смолуховский (1909 ж.) теория жүзінде түсіндірді, ал Ж. Перрен эксперимент жүзінде дәлелдеп берді.

Броундық қозғалысты бақылаудан шығатын қорытындылар:

а) қалқыған броундық бөлшектердің қозғалысы молекулалардың соқтағысқанынан пайда болады;

ә) броундық бөлшектердің қозғалысы үздіксіз және бейберекет қозғалыста болады, ол сол заттың қасиеттеріне тәуелді;

б) қалқыған бөлшектердің броундық қозгалысы молекулалардың қозғалысын көрсетеді;

в) бөлшектердің броуңдық қозғалысы молекулалардың бар екенін, олардың үнемі бей-берекет қозғалыста болатынын дәлелдейді.

Қазіргі кезде молекулалардың бар екеніне ешкім күдік тудырмайды. Техниканың өсіп жетілуіне байланысты, электрондық микроскоптар ірі молекулаларды бақылауға мүмкіндік туғызды.

 

  1. Идеал газ

 

Реал газдарды танып, оқып білу үшін идеал газ үлгісін қарастырамыз. Негізінен физикада идеал газдың екі анықтамасы бар: термодинамика және молекула-кинетикалық.

Термодинамикадағы анықтамасы бойынша идеал газ дегеніміз температура тұрақты болғанда, белгілі массада газдың қысымы оның көлеміне кері пропорциоиал болатын газ.

Молекула-кинетикалық көзқарас бойынша идеал газ деп молекулалары материялық нүкте болып табылатын, өзара әсерлесетін, соқтығысқан кезде абсолют серпімді соқтығыс болатьш газды айтады. Газ молекулаларының арасында жылулық тепе-тендік орнағанда ғана идеал газ деп айтуға болатынын оқушыларға ескерту қажет.

Идеал газ үлгісінің қодцанылу шегі – өте жоғарғы қысымда және өте төменгі температурада қолдануға болмайды.

Егер газ сығылса, оның тығыздығы артады және молекулалардың арасындағы қашықтық кішірейеді, олардың соқтығысуы көбейеді, әрі бір-бірімен әсерлесуі артады. Мұндай жағдайда молекулалардың өлшемін ескермеуге болмайды. Ал газдың қысымы тек молекулалардың соқтығысуынан ғана емес, олардың өзара әсерлесуіне де байланысты. Егерде газдың қысымы 108 Па-дан артса, онда Бойль-Мариот заңынан көп ауытқу болатыны эксперименттен белгілі. Өте төменгі температурада осындай жағдайлар болады.

Идеал газ үғымын қалыптастыруға қайталау сабақтарында жалпы жоспарды пайдалануға болады.

6-кесте

“Идеал газ” үғымын қалыптастыруга арналған жалііы жоспар

  1. Нысанның жалпы сипаттамасы.

Молекулалар арасындағы өзара әсер өлшеусіз өте аз және молекулалардың кинетикалық энергиясы өзара әсерлесудің потенциалдық энергиясынан әлдеқайда көп болатын газ.

  1. Қандай басқа нысаналарға кіреді

Ауасы сиретілген барлық физикалық құралдарға кіреді.

  1. Қандай нысаналардан тұрады

Бір- бірінен алшақ орналасқан молекулалар немесе атомдардан тұрады.

  1. Пайда болу шарттары

Нақты газды сирету арқылы аламыз.

  1. Нысананың физикалық қасиеттері

1. Сиретілген газды идеал газ ретінде тек жылулық тепе-теңдік болғанда ғана қарастыруға болады.

2. Идеал газ ретінде аз қысымдағы, қалыпты температурадағы газды алуға болады.

  1. Сапалық сипаттамалары

1. Идеал газ молекулалары немесе атомдары бір-біріиен алшақ орналасады.

2. Идеал газдың молекулалары иемесе атомдары озара осерлеспейді.  

3. Олар соқтығысқан кезде деформацияланбайды.

  1. Үлгі

Газ бей-берекет қозғалыста болатын материялық нүктелерден тұрады, соқтығысқан кезде серпімді шаралар сияқты әсерлеседі.

  1. Нысананы сипаттайтын негізгі

  1. Оның мүмкін күйлері

Т=const болғанда Р V =const

Р =const болғанда =const

V =const болғанда  =const

  1. Онымен отетін қүбылыстар

Изопроцестер: изотермдік, изобарлық, изохорлық.

  1. Практикада қолданылуы

1. Реал газдардағы өтетін ор түрлі процестерді жоне оның макро-микро параметрлерін өзара байланыстыру үшін идеал газ қолданылады.

2. Ішінен ауасы сорылған физикалық құралдарда пайдаланылады.

 

III. Газ зандарын оқыту әдістемесі

 

Газ заңдарын оқыту әдістерітң ерекшеліктері.

Газ заңдарын оқытуда индуктивтік, және дедуктивтік әдістерді қолдануға болады.

Индуктивтік әдісте бірінші газ заңдары оқытылып, идеал газ күйінің теңдеуі газ заңдарының негізінде қорытылып шығарылады. Мұнда газ зандарын оқыиуды олардың ашылуына байланысты бірінші Бойль-Мариот заңынан бастайды.

Газ заңдарын оқытуда мынандай жоспарды ұсынуға болады:

1) процеетің анықтамасы; 2) процестің орындалу шарты; 3) формуласы және заңның тұжырымдамасы; 4) процестің графиктік бейнеленуі; 5) заңның тәжірибе жүзінде тексерілуі; 6) заңдылықты МКТ тұрғысынан түсіндіру; 7) заңның қолданылу шегі.

Мысалға изотермдік процесгі қарастырайық. (Термос жылу деген грек сөзі).

1) Температура тұрақты болғанда термодинамикалық жүйе күйінің өзгеру процесін изотермиялық деп атайды.

2) Бұл заңды тәжірибе жузінде ағылшын ғалымы Бойль және француз ғалымы Мариотт ашты (1662 ж). Бойлъ-Маріют заңы кез келгеи газдар ушін, сондай-ақ газдар қоспасы үшін де (мысалы, ауа үшін де) дұрыс. Тек атмосфералық қысымнан бірнеше мың есе жоғары қысымдарда ғана бул заңнан ауытқу елеулі түрде байқалады.

3) Егер газдың температурасы өзгермесе, онда оның берілген массасы үшін газ қысымының оның көлеміне көбейтіндісі тұрақты болады.

          

4) Тұрақты температурада газ қысымының көлемге тоуелділігі график турінде изотерм деп аталатын қисық сызық арқылы кеаанделеді. Газдың изотермі қысым мен көлемнің арасындагы кері пропорңионал тәуелділікті өрнектейді. Қисық сызықтың мұндай түрі гипербола деп атайды (21-сурет).

5) Монометрмен қосылған герметикалық кеңірдекті приборды пайдаланып Бойль-Мариотт заңын тәжірибе жүзінде тексеруге болады.

6) Бойль-Мариотт заңын МКТ түрғысынан түсіндіру: газдың қысымы ыдыс қабырғаларына соғылатын молекулалар санына байланысты, ал соқтығысу саны газ концентрациясына тәуелді Ыдыстағы газдың көлемі үлкен болғанда концентрациясы аз болады, көлемі азайған сайын, ыдыстағы молекулалардың кон-центрациясы көбейеді, олай болса қысым артады.

7) Бойль-Мариотт заңы көлем мен қысымды баяу өзгерткенде ғана дүрыс, әрі газдың массасы түрақты және химиялық қүрамы өзгермеген жағдайда орындалады.

Ал дедуктивтік әдісте газ заңдары идеал газ күйі теңдеуінің саддары ретінде қарастырылады.

Менделеев-Клапейрон теңдеуін қорытып шығару үшін газ қысымын оның темпераиупасымен байланыстыратын теңдеуді аламыз.

                                                       (1)

Мұндағы – газ молекулаларының концентрациясы; ол  . Ал – молекулалар саны теңдеуімен анықталады. Мұндағы – газ массасы, – мольдік масса, – Авагадро тұрақтысы, сонымен . Осы мәнді (1) теңдеуге қойсақ:. Авагадро тұрақтысы   – ны -Больцман тұрақтысының көбейтіндісін R –универсал газ тұрақтысы деп атайды.

                                             (2)

Бұл теңдеуде газдың тегіне тәуелді шама . (2) теңдеуден кез келген екі күйдегі идеал газдың қысымығ көлемі және температурасы арасындағыкеліп шығады.

   және       

Осы теңдеулердің оң бөліктері бірдей. Демек олардың сол бөліктері де тең болуға тиіс.

Бұл күй теңдеуі  немесе Клайпейрон теңдеуі деп аталады және де газдың екі күйін сипаттайды.

(2) теңдеудегі күй теңдеуін бірінші рет ұлы орыс ғалымы Д.М.Менделеев алған. Газдың бір күйін сипаттайды.

Изопроцестер немесе газ заңдары. Параметрлердің біреуінің мәні өзгермей қалған кезде өтетін процестер изопроцестер  деп аталады. «Изос» грек сөзі «тең» деген мағынаны білдіреді.

Изобаралық процесс. Қысым тұрақты болғанда, термодинамикалық жүйе күйінің өзгеруі процесі изобаралық деп аталады. Грек сөзінен алынған «Барос» – ауырлық, салмақ. Егер газ қысымы өзгермесе, берілген массалы газ үшін көлемнің температураға қатысы тұрақты болады. Бұл газ заңын эксперименттік түрде 1802 жылы Гей –Люссак (француз ғалымы) тағайындаған.

Күй теңдеуінен   Р =const  болғанда, 1)=const;   2) . 3) . Графигі изобар деп аталады(22-сурет).

Әр түрлі қысымға тәуелді әр түрлі изобара сәйкес келеді. Тұрақты температурада қысым артқан сайын газдың көлемі кішірейеді. Төменгі температурада идеал газдың барлық изобралары Т=0 нүктесінде түйіседі, бірақ бұл нақты газдың көлемі шынында да нөлге айналатындығын білдірмейді. Барлық газдар қатты суығанда сұйыққа айналады, ал күй теңдеуі сұйықтарға қолданылмайды.

Изохорлық процесс.(Грек сөзінен алынған хорема іштілігі, сыйымдылығы). Көлем тұрақты болғанда термодинамикалық жүйе күйінің өзгеру процесі изохоралық деп аталады. Күй теңдеуіненV =const  болғанда:

 

Егер газ көлемі газдың берілген массасы үшін қысымның температураға қатысы тұрақты болады. Бұл газ заңын 1787 француз Ж.Шарль ашқан. Бұл тәуелділік график түрінде изохор деп аталады (23 -сурет).

Сабақтың соңында мынандай кестені толтыру арқылы тақырыпты қорытындылап, оқушылардың білімдерін белгілі жүйеге келтірген жөн.

Процесс

Тұрақты

пара- метрлер

Айнымалы параметр- лер

Заң

Формула

График

1.Изо-термдік

Бойль-Мариотт

2.Изо-барлық

Гей-Люссак

3.Изо-хорлық

Ж.Шарль

 

Похожие записи

Физиканы оқыту әдістемесі

Физиканы оқыту әдістемесі

…- бұл есептерде қойылған сұрақтардың жауабын есептеулерсiз алуға болмайды.*сандық; … методы ұсақ кiрлердiң жәрдемiмен серiппеге iлiнген жүктiң салмағын анықтағанда пайдаланылады.*тiкелей бағалау; … методында барлық өлшенетiн шамалар немесе осы шамалардың күллi әсер ықпалы бағаланады.*салыстырмалы; “Газдардағы электр Подробнее…

Физиканы оқыту әдістемесі

"Электродинамика" бөлімін оқып-үйренудегі заттың құрылысы мен қасиеттері

«ЭЛЕКТРДИНАМИКА» БӨЛІМІН ОҚЫП-ҮЙРЕНУДЕГІ ЗАТТЫҢ ҚҰРЫЛЫСЫ МЕН ҚАСИЕТТЕРІ   Мақсаты: Электрондық теория негіздерін, метаддардағы электр тоғы, әртүрлі ортаның өткізгіштігін, затгың электрлік және магниттік қасиеттерін түсіндіру Жоспары: 1. Электрондық теория негізі. Металдардағы электртоғы. 2. Әр түрлі ортадағы Подробнее…

Физиканы оқыту әдістемесі

Орта мектептегі физика курсындағы "электрдинамика" бөлімі

ОРТА МЕКТЕПТЕГІ ФИЗИКА КУРСЫНДАҒЫ “ЭЛЕКТРДИНАМИКА” БӨЛІМІ   Мақсаты: Электрдинамика бөлімінің құрылымы мен мазмұнына талдау жасау арқылы бөлімнің физиканы оқып-үйренудегі ерекшеліктерін көрсету. Мектепте оқытылатын электрдинамика бөліміне ғылыми-әдістемелік талдау жасау. Жоспары: 1. “Электрдинамика” бөлімінің құрылымы. 2. “Электрдинамика” Подробнее…

%d такие блоггеры, как: